чимәнқуш

әзиз әйса әлкүн

Chimenqush

әсәрни бивастә ‍аңлаш: Elkun_poem/Chimenqush.mp3

 

чимәнқуш
қәшқәрдики чимәнқуш…
томуз һиди сәндин совумиған,
ахунлуқта сайрап йүрәттиң төнүгүн
у йәрдин изиң техи қурмиған.

 

шуңа дәймән
сениң күздә сулғиниң ялған,
сениң қәпәзгә киргиниң ялған!

 

мән шу қәпәс қулупини чақай!
қуруп кәтсун қулуп дуняда.
рәзилләрни нәпритимдә көйдүрәй
қисас өти ассун уларни дарларға!

 

шеириң пәрваз қилар
саңа тәвә болған көк асманда…

чүнки көк асман әркин
у саңа охшимайду
әмма у сени пәнҗиридин кирип йоқлап туруду
сән гаһ муңға патқан чағларда …

ләйлигүл

әзиз әйса әлкүн
Leyligul

әсәрни бивастә ‍аңлаш: Elkun_poem/Leyligul.mp3

 

һәтта аләм дум көмүрүлсиму роһим мушу ләйлигүлдәк, хазанға матәм болған кәч күздиму мәзмут чечәкләп туриду чүнки униң бешидин пәсилләрниң талай боран-чапқунлири өткән. униң йилтизи юлғундәк чидамлиқ, һәтта қәһиртан қишта җисми үшшүп кәтсиму баһар кәлгән һаман йилтизидин көкләп чиқалайду. у язни өзиниң гүзәл җулалиқ гүллири билән нәқишләп, қатлирида шох кепинәкләрни пәрваз қилдуруп ойнитиду. шуниң үчүнму бостанлиқларда меһнәт сиңдуруп яшиған әқиллиқ хәлқимиз ләйлигүлни әң яхши көргән, униң билән һойла-арамлирини зиннәтлигән, қәлбидики әң гүзәл муһәббәт һеслирини ләйлигүлгә атап, лирик нахшиларни ейтқан. 

 

ләйлигүл һәққидә мениң ейтидиған һекайилиримму  көп, шундақтиму лондондики ләйлигүлниң һекайисидин азрақ сөзләп берәй. мән дәрвиш болуп, яшайдиған макан издәп лондонға йеңи кәлгән күнлиримниң бирлиридә, өзүмму билмәймән, вәтинимни, шу ләйлигүл порәкләп еЧилип туридиған бағу-бостанлиқ юртумни бәк сеғинип кәткән болсам керәк, (бу йәр бир арал, килмати нәм, ямғур көп яғидиған болғачқа ләйлигүл өсмәйдикән, пәқәт пәрвиш билән өстүргили болидиғанлиқини кейин билдим) бир күни мән шәһәр мәркизидики бир һәшәмәтлик дуканниң алдидин өтүп кетип барсам, деризә пәштиқида әйнәк шишидә порәкләп еЧилип турған бир қанчә тал пиластик ләйлигүлни көрдум дә, йүрикимдә виллидә аччиқ бир пиған янғандәк болди. бу тәбийки кәчмишимниң шу вақит реаллиқ риаксийиси иди. шуниң билән пиластик болсиму өтмүшниң ялдамиси сүпитидә әшу сахта ләйлигүлләрни сетивелип, өйүмдә таки униң рәңги өңүп кәткичә бир қанчә йил ширәм үстидә сақлиғиним есимдә.

музика

Musicәзиз әйса әлкүн

 

әсәрни бивастә аңлаш: Elkun_poem/Muzika.mp3

 

бәәйни түндики җин ғиңшип нахша ейтивақандәк
ғува бир музика қулиқим тувидә аңлинивататти
пәризимчә у конирап кәткән бир пианинодин келиватиду.
бәлким бу музикини бир ақ чачлиқ момай челиватиду
чүнки у яшлиқидики надамәттә қалдурған ашиқини сеғинди …
бу музика аста – аста пәнҗиридин өмләп кирмәктә
«хош кәлдиңиз» дедим мән өз-өзүмгә
«сиз роһимға чүшкән чүшкүнлүкни тазлияламсиз?» дәп сорудум
у җавабән аһаңлирини техиму ләрзан яңритишқа башлиди…

 

музикиниң мискин қәлбләрни сақайталайдиғанлиқиға ишинимән
муңлуқ музика шаирларға лирика йезиш пурситини бериду
у шундақ сап, шундақ биғубар, шундақ ақ көңүл,
у кишләргә һисдашлиқ қилишнила билиду
у сизниң бурун йоқутуп қойған гүзәл әслимилириңизни қайтуруп келиду.

кечә әрваһи

“Kecheәзиз әйса әлкүн

 

аңлаш: Elkun_poem/Keche_erwahi.mp3

шеирни рабийә давут оқуди

 

мән кечә әрваһи, мени азаблиған вақит оғурлирини издәватимән
дунядики барлиқ оғриланған вақитни һесаблаватимән …
хумалашқан көзүмгә компийотер екранидики саәт лондон вақти 12 ни көрсәтти
бәлким париж вақти һазир әтигән саәт 1 болди, берлин вақтиму һәм охшаш …
үрүмчи вақти қанчә болди? алтай, қәшқәр, ғулҗа, хотәндәк шәһәрләрниң вақтичу?
бешкәк, алـмута, қазан, ташкәнт, ашхабадниңчу?
дүшәнбә, һират, теһран, истанбул вә рияд вақтличу?
хоңкоң, баңкок, токйо, ниюйорк, чикаго чу?
әмма бу дәқиқидә, мән бу қурларни йезиватқан вақтимда
уйғур үчүн «үрүмчи вақти» дәп аташ җинайәт һисаблинивататти…

ғоҗимуһәммәд, сәнму кетипсән!

“Ghojamuhammed“әзиз әйса әлкүн

 

аңлаш: Elkun_poem/Ghojamuhammed.mp3

шеирни рабийә давут оқуди

 

(мәрсийә)

 
ғоҗимуһәммәд, сәнму кетипсән,
бәлким висалға әмди йетипсән …
бәлким муһәббәт көйдүрмәс сени,
җәннәт пәрисигә җор болупсән!

 

ғоҗимуһәммәд, сәнму кетипсән,
қәдирдан шаир, биздин йүтүпсән.
әлвида дейәлмидуқ биз саңа,
җуда отиға бизни селипсән.

 

ғоҗимуһәммәд, сәнму кетипсән,
шеириңни әбәд ядикар етипсән,
мәшрәптәк һәқниң күйчиси болуп,
өлмәс роһларға роһлар қетипсән!

 

ғоҗимуһәммәд, сәнму кетипсән,
ахирқи қурни қанда йезипсән,
муһәббәт – нәпирәт алимдә көйүп,
мискин дилға мусибәт селипсән !

 

ғоҗимуһәммәд, сәнму кетипсән,
ахир җәннәттә әркин болупсән,
шериң мәшәл боп янар чоғдәк,
әлкүн қәлбидин орун елипсән!

 

2018-йили 12- июл, лондонда йезилди.

 

көңлүм

“Ghojamuhammed“

өзини вә роһини шеирға юғуривәткән, шеирни һаятниң түгүни һесаблайдиған, дуняни қирлиқ роҗәкләрдин күзитип, исянкарлиқ роһи билән хитабини җаһанға аңлатқан яш, талантлиқ шаиримиз милади 2018-йили 7-айниң 12-күни саәт 3:40 өткәндә хотән вилайәтлик дохтурханиниң җиддий қутқузуш бөлүмидә 47 яштта биз билән видалашти. талантлиқ шаиримизниң ахирәтлики үчүн фирдәвиз җәннәт макан, аилисигә сәбир тиләймиз. мәрһумниң 2007-йили язған бир парчә шеири һозуруңларда:

 

көңлүм

 

ғоҗимуһәммәд муһәммәд

 

гүлзарда кипинәк, сәйланә көңлүм,
булбули ғәзәлхан, мәстанә көңлүм.
өлүмдин башқиси тамаша деди,
ярға ямашти мәрданә көңлүм.

 

бир җанниң ичидә миң җан бар деди,
һәр җанниң ичидә зиндан бар деди.
зинданниң ичидә җанан бар деди,
иишққа қул болуп бичарә көңлүм.

 

көзләр аһусиға чөктүрди зулмәт,
кирпикләр җадуси чаниди дәһшәт.
чачларниң дариға есилди рәт- рәт,
өлүки итларға сазайи көңлүм.

 

рәстигә чиқса гәр болди әәл қач- қач,
чүнки у кийимсиз иди ялиңач.
җәндәю- кулаһни кийди наилаҗ
ашиқи қәләндәр, диванә көңлүм.

 

таш кирди зуванға, сайда мусапир,
айланди ташқа һәм бир ялғуз шаир,
ташниң һәмраһи ялғузлуқ ахир…
ялғузлуқ ичидә нуранә көңлүм.

 

2007- йили. гума

 

‏ күрәш уйғур!

“Kureshәзиз әйса әлкүн

 

шеирни аңлаш: Kuresh_Uyghur_Elkun.mp3

әлкүн өзи оқуди

 

шеирни аңлаш: Kuresh_Uyghur_Rabiye.mp3

рабийә давут оқуди

 

йиганә болдум сәнсиз әй вәтән,

биганә болдум сәнсиз әй вәтән,

һөрлүк вәслиңгә йәтмәй әй вәтән,

өртәнди пиғандин бу йүрәк вәтән!

болди хар бу җан әрзимәс вәтән!

 
болдуқ биз сәк парә саңа қанмай,
яшаймиз сәндин мәңгүгә танмай,
маңимиз биз алға йолдин янмай,
қутқузуш бурчимиз сени вәтән,
қәрзимиз қоғдаш сени әй вәтән!

 
өтмәктә өмримиз саңа қиймай,
күрәшчан әвладмиз сәптин қалмай,
аһиңға бу җан қандақ чидиғай?
болайли янарға гүлхан вәтән,
болайли явға оқ етилип вәтән!

бурун …

әзиз әйса әлкүн

 

шеирни аңлаш: Elkun_poem/Burun.mp3

рабийә давут оқуди

 
бурун …
сеғниш сәвдалиқиға муптила болуштин бурун
һаятниң мәнисизликини һес қелиштин бурун
чачлириң ақрип кетиштин бурун
нәвриллириң той қилиштин бурун
неминиң тоғра вә хаталиқини билиштин бурун
чишлириң пүтүнләй чушуп кетиштин бурун
сән өзүңгә йәнә бир пут қошувелиштин бурун
ток һарвусида йол йорушкә конуштин бурун
бурун …
бурун …
бурун …
һәммидин бурун
өзүң вә өзликиңгә ятсирап кетиштин бурун
өзүң өз вәтиниңгә ят болуп қелишитин бурун
отниң ичидә әмәс тешида көюп кетиштин бурун
әгәрдә қолуңдин кәлсә кәт –
кәт!
кәт!
кәт!
омруң надамәт вә қайғуға ғәриқ болуштин бурун
бу дуняға сән хош дейиштин бурун
сән тәвә болған вәтиниңгә кәт!

 
2018-йили 20- июн, лондон

 
 
*бу шеир әсли енгилизчә йезилған вә шу асаста уйғурчиға тәрҗимә қилинди.  
енгилизчисини оқуш улниши:  http://www.azizisa.org/en/before

кәчүр мени, кәчүр вәтән!

“Kechurәзиз әйса әлкүн

 

аңлаш: Elkun_poem/Kechur_weten.mp3

шеирни рабийә давут оқуди

 

юлтузлуқ асминимдин сени сораймән,
таң сәһәр һавасидин сени пураймән,
һәр күни сени күйләп ғәзәл товлаймән,
кәчүр мени, кәчүр мени, кәчүр вәтән!

 
сеғиндим вәтиним, саңа қиялмидим …
еқип сүйиңдә, отуңда яналмидим,
зар болдум меһриңгә, бир күн қаналмидим,
кәчүр мени, кәчүр мени, кәчүр вәтән!

исим маҗираси

“ئىسىمәзиз әйса әлкүн
 
(һекайә)
 

әсәрни бивастә аңлаш: Elkun_Essay_Audio/Isim_majirasi.mp3

 

һекайини рабийә давут оқуди

 
чоңларниң дәп беришичә бурунқи заманларда бу мәһәллиниң сиртида наһайити суйи мол бир дәря болған икән. адәмләрниң көпийиши, заманларниң өтиши билән бу еқини мол дәря еқиштин тохтап, аста-аста қуруп кетипту. юз келомитирләрчә худди йилан толғанғандәк из қалдурған бу әзим дәряда су болмиғанлиқи үчүн, дәря бойлирини ата-бовилириға охшашла макан тутуп яшап кәлгән кийинки әвладлар тәрипидин «қуруқ дәря» дәп атилипту. бу қуруқ дәря һаят вақтида икки қасниқиға қалдуруп кәткән лай-латқилар шамалларниң учуртуп көчүрүши билән дәря қешини бойлап чоң-кичик дөңләр пәйда болупту. бу дәря қешида яшап кәлгән әл өз юртлириниң намлирини бурун «чоң дәря қаш», «орта дәря қаш» вә «кичик дәря қаш» дәп пәрқләндүрүп атап кәлгән болса, дәря қуруп кәткәндин кейин юртларниң исимлириму аста ـ аста «чоң доң мәһәллә», «орта доң мәһәллә» вә «кичик доң мәһәллә» ләргә өзгирип кетипту. сиз оқуватқан бу һекайә мана мушу «кичик доң мәһәллә» йезисида йүзбәргән иди.