baküdiki kitapxanida

Bakudiki kitapxanidaeziz eysa elkün
 

(Visiting a book shop in Baku)

 

bügün Ezerbeyjanning paytexti baku shehrining merkizidiki «akadémiye kitap merkizi» kitapxanisigha kirdim. bu kitapxanining ademler bilen tolghan qaynaq sheher merkizige jaylashqinigha, kilassik sowét osulibida heshemtlik sélin’ghan, milliy neqishler bilen bézelgen we kölimining zör bulishigha qarmay, men kitapxane ichige kirginimde ichide kitap satidighan bir qiz we bir yash balidin bashqa hich bir kishi körünmeytti. deslepte sel shöhbilinip «men kirgen bu yer kitapxanimu yaki bashqa bir yermu?» dep özümdin sorighach ktapxane ichidiki kitaplarni körüshke bashlidim …. bu yerdiki kitaplarning tengdin köpi rosche , qalghini silawyan yéziqidiki ezerche, yene bir qismi ezer latin yéziqidiki kitaplar, qalghanliri , bolupmu tibbi we pen téxnika heqqidiki kitaplar bolsa türükche idi. kitapxanining tarix yaymisidin ezer yaki türki xeliqler heqqide yézilghan kitaplarni izdep yurup ezer latin yéziqida yézilghan bir tarix kitapini taptim. u kitapni oqup kitapxanida bir sa’ettek turdum emma kitapxana ichide men yalghuz idim, kitapxane ichige hich bir kishi kirmidi. köz aldimdiki bu menzirini körup ürümchidiki, londondiki ademler bilen liq ـ liq tolup turdighan awat kitapxanilar ésimge keldi. bu ajayip xiyallarning türütkiside bir qanche yillar burun türki milletlirini tetqiq qilidighan gheriblik jemiyetshunas akadémikning bir maqalisida mundaq dégini ésimge keldi «pütkül ottura asiya türki dölet we xeliqliri ichide peqet uyghurlar eng kitap oquydighan xeliq bulup, jümilidin uyghur til yéziqida ötkenki 10 yil ichide eng köp kitap neshir qilin’ghan».

momam qesidisi

Momam qesidisieziz eysa elkün

 
uzaq zamanlar ilgiri
bagh ichide mükcheygen –
mesidexan momam séwitige liq alma téridu 
qizil almilar
sériq almilar 
kök almilar …
hemmisi mey bolghan
hemmisi bir – birliridin chirayliq 
közni qamashturidu.

 
almilar xush puraq chachidu 
chünki hemmisi ichidin qurtlap ketken   
emma ana bu almilar bilen
yeydighan’gha zaghra nan yoq  
uchigha kiyidighan’gha kiyimi yoq – 
yétim qalghan besh balisini baqidu.

 
momam qolida bir séwet qizil alma 
bedöletning yaghsirighan ishiki –
ghichildap asta éChilidu.
momam özi bilen teng mükcheygen 
ghéribliqqa chökken öyige kiridu
shu’an nursiz közi aldida
xush – xuy bowamning –  
xizir süpet simasi körinidu…. 

tatariyedin xewer – pékindin keshmirge seper (4)

News from Tartary book cover

aptori pétér fléming Peter Fleming *
én’glizchidin eziz eysa elkün terjime qildi
 News from Tartary: A Journey from Peking to Kashmir
bu kitap 1936- yili büyük bértaniyining okisford Oxford Alden Press neshriyatida neshir qilin’ghan

 

6-bab: chöl yoli

 

3- bölüm

rus aldamChiliri

 

ruslarning sinkangda qolgha keltürmekchi bolghan eng axiri meqsetliri qarangghu idi hem ular méning bu heqte mulahize qilishimni tosup qalalmaytti. ularning hazir saxtiliq bilen élip bériwatqan heriketlirining eng négizlik meqsiti bolsa bu ölke hökümiti arqiliq bértaniyening bu yerdiki menpi’etlirige qarshi turush idi. hazir pütün ölkide 500 neperdin artuq bértaniyening Hindistan puqraliri yashaytti. esirlerdin buyan Hindistan bilen qeshqer otturisida tijaret qiliwatqan sodigerler 18 ming fut (texminen 5000 métir)  égizliktiki tagh dawanlirini ming bir musheqqette késip ötüp soda qilip kéliwatatti. soda alaqiliri taki yéqinqi mezgillergiche ronaq tépip kéliwatqan bolup, bir yilliq soda sommisi 10 milyon rupiyidin köprek bolup kelgen idi. emma rosiye inqilabi yüzbergendin bashlap bu xildiki tijaret riqabet munasiwetlerimiz palech ehwalgha chüshüp qalghan. 1935- yiligha kelgende bizning bu ölke bilen bolghan soda tijaritimiz burunqidin %25 kémiyip ketken idi. bu tebi’iyki 1933-34 – yilliri ölkide yüzbergen qalaymiqanChiliqlar seweplik bolup, yene kélip buningdiki asasliq sewep ruslarning sinkangning iqtisadini öz kontrolliqigha éliwélishidindur. 1931- yilidin bashlap türk-sibériye tömür yolining qurulushi téximu zor küch bilen dawam qildurulghan bolup, tömür yolning melum bölekliri bu ölkining chégrisidin bir qanche in’gliz mili yiraqliqta idi. tebi’iyki türk-sibériye tömür yolining jughrapiylik ornidin élip éytqanda uning sinkang bilen bolghan munasiwetliride sowét ittipaqigha alahide ewzelliklerni élip kéletti. hazirqi ehwalda ariliqtiki musape we yol imkaniyetlerni sélishturghanda qeshqerdin moskwagha tash yol we poyiz bilen 15 kün’ge yetmigen waqit ichide yitip barghili bolatti. emma bu yerdin Hindistangha baridighan eng yéqin yerdiki tömür yolgha yitip bérish üchün eng az bolghanda 5 heptidin 6 heptigiche waqit kétetti. eger himalaya téghidin ötüp bérish toghra kelse adette kem bolghanda yérim yilgha yéqin waqit kétetti. Junggoning pékindin ürümchige karwanlar adette 3 ayda waqit ichide bérip bolalaytti. (256-bet) …..