алдида – Before

Nimshehit
нимшеһит  Nimshehit
Translated by Aziz Isa Elkun
 

вәслидин өзгә керәкмәс маңа җанан алдида 
арзуюм сән ерурсән тән билән җан алдида 
биргүли рәна ерурсән бағу бостан алдида 
та зиярәт қилـмисам мән сени имкан алдида 
йүзлүрүм шәрмәндә болсун таңла субһан алдида
 
I need nothing except only the love of my beloved
You are the greatest hope of my soul and body
You are the finest rose in a land of gardens
I would visit you if only I had the chance
Let my face be shamed before the glory of the dawn
 
* * * * * * * * * * * * *
 
дуняға тәң әйлимәймән тағлириңниң ташини 
сени дәп ташқа қошармән дүшминиңниң башини 
сән үчүн дәря еқитсам шум рәқипләр яшини 
мумкин болғайму көрүшкә айға охшаш қашини 
қара бәхтим ақ боларди шунда рәһман алдиида 
 
Nothing in this world compares to the stones of your mountains
For you I would pile up your enemies’ heads on those stones 
For you I would make their tears flow like rivers 
If I could only meet with her moon-like eyebrows  
Then my dark fate would become bright before gracious God

қуяшқа қарап кетип баримән

Quyashqa qarap

әзиз әйса әлкүн

 

шеирни рабийә давут оқуди
бивастә аңлаш: Quyashqa_qarap_ketip_barimen.mp3

 

шеирни күндузай оқуди
Quyashqa_qarap_ketip_barimen_Kunduzay.mp3

 

земин билән бошлуқ арлиқида
худди пәрванә драмисиға охшаш
өксигән арминимни өзүм билән елип
қәдәмлиримни еғир бесип
ойчан көзлиримни
земин билән егиз чоқлар сөйүшидиған
упуқларға тикип
қуяшқа йеқинлишай дәп кетип баримән.

 

әнә, һәр йили томузда гүлхан болуп көйүпла туридиған
маңа охшаш
калифонийәниң пәрванә орманлири көрүнди.
хорлуқниң аләмгә патмас қисаси болуп
қәлбимгә чигилип кәткән ғәлиян йипи
уч қитә
икки окян арисиға созулди …

 

әслидинла бу земин кәң иди
һәммә адәмләр сиғип яшайтти.
әмма бүгүн мениң елим
ата -бовиси яшап кәлгән
өзи туғулған земиниға сиғмиди.

сән кәлـмидиң

“Sen

әзиз әйса әлкүн
 

шеирни рабийә давут оқуди
бивастә аңлаш: Sen_kelmiding.mp3

 
апам сени келиду дегәнти
өрүк чечәклигәндә
әмма сән кәлـмидиң.
қарлиғач кәлди….

 
атам сени келиду дегәнти
хазан төкүлгәндә
әмма әҗәл сақлап турмиди …

 
өзи ахир хазан болуп
төкүлуп кәтти
лекин сән кәлـмидиң ….

 
бир мәһәллидә чоң болған
яйриң сени сөйәтти
у сени сеғинип күтәтти
сән үчүн һәммигә тәйяр иди
у сени келиду дегәнти
«яйрим келур … » дәп нахша оқуйтти ….

анилар байрими күнидә

“Elkun’s

әзиз әйса әлкүн

 

һәммә адәмниң аниси бар
бирақ аниларниң қисмити охшимас әйнән,
әгәрдә сиз шундақ қилалисиңиз:
анилар байрими күни бир дәстә гүл совға қилсиңиз
яки аниңизға йәкшәнбә күнлири телефо қилсиңиз
һейит күнлири аниңиз билән биллә болсиңиз …
мән сизни әң бәхитлик инсан дәймән.


еһ қәдирдан ана,

һәммә адәмниң аниси пәриштә …
бала қәлбидә ана мәңгу яшайду
бала учун ана һәммидин улуғ
шуңа аниларниң муһиббитисиз
бу дуня көклимәйду.


шуңа мән дәймән:

анилар күнидә –
мән анамниң авазини аңлиялмаймән
мән анамни өз көзүм көрәлмәймән
мән анам һәққидә һичнимә дәп берәлмәймән
бүгүнки хараб һалимға охшаш …
байрам күни мән анамға гүл дәстә туталмаймән.

шуңа қәлбимни изһар қилғум кәлди:
мениң анамниму өз ичигә алған
путун уйғурларниң анисиға –
Хитайниң җаза лагерлирида азап чекиватқан аниларға –
дуня анилар күигә мубарәк болсун!


әй пәрзәнт –

аниңизни сөйүң
аниңизни һәр күни сөйүң
пәқәт анилар байрими күни кәлгәндә әмәс!

12-май, 2019-йили, лондон

 

 

абдурәһим һейт өлмиди !

Abdurehim_Heyitәзиз әйса әлкүн
 

әсәрни аңлаш: Abdurehim_Heyit_olmidi.mp3

әсәрни рабийә давут оқуди

 
«абдурәһим һейт өлмиди!» – бу һәқиқәтәнму хош хәвәркән. бу хәвәрни Хитай хәлиқара радиосиниң түркчә аңлитиши 2019-йили 10-феврал саәт 22:31 минут өткәндә тарқатти. биз һәммимиз пәрвәрдигаримиздин уйғурниң сөйүмлук сәнәткари абдурәһим һейтниң һаят болушини тиләймиз. бу хәвәр елан қилиништин бир қанчә саәт бурун Хитай абдурәһим һейтниң қисқа бир син көрүнишини иҗтимаий таратқуларда тарқатти. у син көрүнүшидә абдурәһим һейт сөз қилип «мениң исимим абдурәһим һейт, бүгүн 2019-йли 2-айниң 10-күни, қанун тәрпидин мени гуманлиқ дәп қариғини үчүн, мән бу йәрдә тәкшурулуш мунасивити билән туруп туруватимән. һазир саламәтликим яхши. мәҗбурлаш, зорлаш болмиди» деди. бу син көрүнүшиниң чиқиши билән, униң сахта син көруниши икәнлики вә Түркийә һөкүмити униң раст вә яғқанлиқини тәкшурватқанлиғи һәққидики һәр хил гумани қарашлар оттурға чиқти.

сеғиниш (2)

Seghnish2әзиз әйса әлкүн

 

шеирни рабийә давут оқуди
шеирни бивастә аңлаш: Seghnish2.mp3

 
һаят, көптур сениң-
аччиқиңдин татлиқиң
йиғаңдин шатлиқиң…
шуңа алмидәк йүрикимгә сиғип кетәр
мәндики сениң барлиқиң! 

 

әмма чидимас йүриким
мән тирик туруп
кирпикиңдин тамчә яш сирғиса,
чүнки бурунқилар дәптикән-
«үлүмдин башқиси тамаша! »

сеғниш (1)

Seghnish1әзиз әйса әлкүн
 

шеирни бабурхан оқуған
шеирни бивастә аңлаш: Seghnish1.mp3

 
қиш узап яз
баһарни көйдүргәндә
бешимға бүгүн күн чүшкәндә
салқинлимаққа сайә издидим.
сайини күн петишқа күн ـ
өзигә әгәштүрүп елип кәткәндә
түн қараңғусида тимисқилап
айнурини издидим…

 
қараңғу түнму узай дегәндә
айму мени ташлап
тағ кәйнигә мөккәндә ـ
кечә вә күндүз пәрқини әтмәс
қәлбим қетида йошурунуп көйгән
йүрикимдә тилсим болуп көмүлгән
мән сөйгән вә сөюлгән
узақтики ярни сеғиндим….

«диаспора» му яки «муһаҗирәт» му?

Muhajiret diasporaәзиз әйса әлкүн

 


әсәрни рабийә оқуди
Diasporamu_yaki_muhajiret.mp3

 

мәлум бир җуғрапийилик районларда қошна болуп яшиған, бир- бирлиридин пәриқлиқ мәдәнийәт вә тилға игә милләтләр үчүн, тил вә мәдәнийәт саһәлиридә бир- бирлиригә тәсир көрситиши инсанийәтниң җәмийәт тәрәққиятидики бесип өтидиған басқучлардин бири болсиму әмма бу басқучта өзлириниң мәдәнийәт вә тили күчлүк болған милләтләр башқа милләтләрниң тил вә мәдәнийәт ассимилатсийисидин өзлирини қоғдап қалалайду бирақ мәдәнийәт асаси аҗиз милләт вә хәлқләр болса күчлүкләргә асанла ассимилатсийә болуп тарихтин йоқайду.  

 

өзлирини оттура асия Түркий милләтләрниң мәдәнийәт түврүки һесаблайдиған мәдәнийәт яратқан уйғурларму тарихта мушундақ башқа милләтләр мәдәнийитиниң тәсиригә учирған болсиму әмма мәдәнийәт вә тил асасий пухта болғанлиқи үчүн гәрчә сани аз болсиму бүгүнки күнгә қәдәр өз мәвҗутлиқини сақлап келәлиди.

 

дуняда һич қандақ бир милләтниң тили вә ирқи сап болмайду, йәнә келип мәлум бир милләтниң  тилиға башқа бир ят милләт тилиниң қобул қилиниши бүгүнки инсанийәт дунясиниң тәдириҗий тәрәққиятидики дәврий характерлиқ иҗтимаий һадисә болуп, биз яхши билидиған йеқиниқи 10 нәччә әсирлик тарихимизға нәзәр салсақ уйғур Қатарлиқ Түркий хәлқләр 10-әсирдә ислам динини қобул қилғандин кейин «қуранниң тили» дәп қаралған  әрәб тили вә униңдики аталғулар уйғур тилиға сәлдәк еқип кирди. оттура әсирдә болса фарс тилиниң уйғур тилиға, болупму уйғур әдәбий тилиға кәң даиридә киргәнликини тарихи язмилардин вә бүгүнки уйғур тилиниң сөз лоғитидин билдуқ. 15-әсирдә уйғур Қатарлиқ түрки тиллиқ хәлқләр арсида фарс тили қизғинлиқи көтурулуп,  илим әһлилириниң фарс тилини қобул қилиши вә фарс тилида әсәр йезиши әвҗ алғанда, бу  хаһишни дадиллиқ билән тәнқид қилған атақлиқ уйғур мутәппәккури, әдиб, шаир әлшир навайи бовимиз «муһакимәтул луғәтәйн» (икки тил тоғрулуқ муһакимә) намлиқ рисалә йезип, фарс тилини улуғ билгәнләрни тәнқидләп, түрки тилиниң һич бир йәрдә фарс тилидин кәм әмәс бай вә гүзәл бир тил икәнликини ейтқан иди. 

12- «декабир оқоғучилар һәркити» дә зиянкәшликкә учуриған бир уйғур яшниң кәчурмиши

(1985- йили урумчидә юзбәргән 12-декабир оқуғучилар һәркитиниң 28 йиллиқиға беғишлаймән)

 
аптори: розиниса (мустәқил тәтқиқатчи)

 
“ئەزىز

вақит – у һәрқанчә алдираңғу болсиму, тарихни арқисиға яндуралмайду. бәлки тарих әнә шу алдираңғу вақитни оз қучиқида әлләй етип, пәпиләп һаятниң бүйүк карванлар топи билән биллә уни упуқниң у тәрипидики көз йәткүсиз нишанға қарап оз ритимида елип меңивериду…. сиз вә биз бу һаятлиқта әйнән шу карванлар сәпигә қошулған бир йолучидинла ибарәт, халас!

 
әгәр сиз тарихни яратқан болсиңиз вә у тарих пәқәт чин болсила, мәйли аридин 28 йил өтсун яки йүз йиллар өтсун, шу яратқиниңиз хәлқиңизниң бәхти, саадити вә арзу-арманлирини мәқсәт қилғанла болса, у хәлқиңизниң қәлбидә әбәдий әбәдкә рәңги өңмәйдиған тарихий хатирә болуп сақлинип қеливериду….. чүнки тарихниң һәр бир бетини инсанлар җапалиқ күрәшләр бәдилигә яратидиғанлиқидин ибарәт бу һәқиқәтни таки бүгүнки күнгә қәдәр һеч бир инсан инкар қилалиғини йоқ.

 
әнә шу дөләт қануни дөләт тәрипидин инсаний һәқ-һоқуқи дәпсәндә қилинған, миллий кәмситилиш, тәңсизлик вә баравәрсизлик һәммила йәрдә ямрап кәткән бир түзүлмә астида, 1985- йили үрүмчидә йүз бәргән «12-декабир оқуғучилар һәрикити» дә тәшәббус қилинған уйғур яшлиридики илғар демократик идийә вә шу идийиниң садиқ қоллиғучиси вә актип тәшвиқатЧилиридин бири болған әзиз әйса әпәндиниң күлпәтлик қисмәтлири … мана буларниң һәммиси уйғур миллитигә шан шәрәп ата қилидиған унтулмас тарих болуп, бу тарих дуняға уйғурларниң әсли террорист әмәсликини, уйғурларниңму қанунни, демократийини тәшәббус қилидиған, тәңлик вә баравәрликкә тәшна бир милләт икәнликини баян қилиш билән бир биргә, миңлиған вә онмиңлиған әзиз әйсаға охшаш илғар пикирлик демократик уйғур яшларниң миллий кәмситиш, миллий зулум вә езилиш болмиған, тәңлик баравәрлик асасидики йеңи бир түзүлмини бәрпа қилиш йолида шу йиллардин башлап җапалиқ күрәшкә атланғанлиқи вә шу йолда бешиға кәлгән рәһимсиз вә азаблиқ қисмәтлири бизни чоңқур ойға салиду вә бизниң уларға болған һөрмитимизни һәссиләп ашуриду.

билим

“Bilim”әзиз әйса әлкүн

 
(Қазақистан вә дуняниң һәр қайси әллиридики уйғур өсмүрлиригә тәқдим)

 
билим һаятниң шанидур,
билим бәхитниң канидур,
билим башлар бизни алға,
билимсиз вәтиним хардур!

 
биз оқуп билим алимиз,
илим-мәрипәт ғайимиз,
келичәк болиду парлақ,
биз вәтән оғул-қизимиз!

 
бовам лутпулла бизгә дегән:
«яшлиқ у, тириш-тирмаш өгән.»
билим деңизида шуңқармиз,
вәтән үчүн висал издигән!