tatariyedin xewer – pékindin keshmirge seper (4)

News from Tartary book cover

aptori pétér fléming Peter Fleming *
én’glizchidin eziz eysa elkün terjime qildi
 News from Tartary: A Journey from Peking to Kashmir
bu kitap 1936- yili büyük bértaniyining okisford Oxford Alden Press neshriyatida neshir qilin’ghan

 

6-bab: chöl yoli

 

3- bölüm

rus aldamChiliri

 

ruslarning sinkangda qolgha keltürmekchi bolghan eng axiri meqsetliri qarangghu idi hem ular méning bu heqte mulahize qilishimni tosup qalalmaytti. ularning hazir saxtiliq bilen élip bériwatqan heriketlirining eng négizlik meqsiti bolsa bu ölke hökümiti arqiliq bértaniyening bu yerdiki menpi’etlirige qarshi turush idi. hazir pütün ölkide 500 neperdin artuq bértaniyening Hindistan puqraliri yashaytti. esirlerdin buyan Hindistan bilen qeshqer otturisida tijaret qiliwatqan sodigerler 18 ming fut (texminen 5000 métir)  égizliktiki tagh dawanlirini ming bir musheqqette késip ötüp soda qilip kéliwatatti. soda alaqiliri taki yéqinqi mezgillergiche ronaq tépip kéliwatqan bolup, bir yilliq soda sommisi 10 milyon rupiyidin köprek bolup kelgen idi. emma rosiye inqilabi yüzbergendin bashlap bu xildiki tijaret riqabet munasiwetlerimiz palech ehwalgha chüshüp qalghan. 1935- yiligha kelgende bizning bu ölke bilen bolghan soda tijaritimiz burunqidin %25 kémiyip ketken idi. bu tebi’iyki 1933-34 – yilliri ölkide yüzbergen qalaymiqanChiliqlar seweplik bolup, yene kélip buningdiki asasliq sewep ruslarning sinkangning iqtisadini öz kontrolliqigha éliwélishidindur. 1931- yilidin bashlap türk-sibériye tömür yolining qurulushi téximu zor küch bilen dawam qildurulghan bolup, tömür yolning melum bölekliri bu ölkining chégrisidin bir qanche in’gliz mili yiraqliqta idi. tebi’iyki türk-sibériye tömür yolining jughrapiylik ornidin élip éytqanda uning sinkang bilen bolghan munasiwetliride sowét ittipaqigha alahide ewzelliklerni élip kéletti. hazirqi ehwalda ariliqtiki musape we yol imkaniyetlerni sélishturghanda qeshqerdin moskwagha tash yol we poyiz bilen 15 kün’ge yetmigen waqit ichide yitip barghili bolatti. emma bu yerdin Hindistangha baridighan eng yéqin yerdiki tömür yolgha yitip bérish üchün eng az bolghanda 5 heptidin 6 heptigiche waqit kétetti. eger himalaya téghidin ötüp bérish toghra kelse adette kem bolghanda yérim yilgha yéqin waqit kétetti. Junggoning pékindin ürümchige karwanlar adette 3 ayda waqit ichide bérip bolalaytti. (256-bet) …..

qar güli 

ھر ەۇلڭeziz eysa elkün

 
qar güli
ap’aq qatliringghiche-
törelgenmu sen qardin?
aq rengini özüngge apsen
hesret béghimgha kirip qapsen
chiqtingmu ya kütmey baharni –
üshshük téxi ketmigen yerdin?!

 
ap’aq qar güli-
ap’aq qar reng hösning bügün-
asmanmu ap’aq, yermu hem…
yapraqliringda yaltirar shu dem –
men izdigen zemzem!

 
qar güli
sen tupraqni söygen bu demde-
ésimde bahardin uzaqtiki qish …
mewjutluqum qar bilen reng talashqan-
nepsimge qiro yamashqan
u bir untulmas kechmish.

seher tiniqliri

eziz eysa elkün
 
köp – kök asman,
astida mezmut –
shaxliri pütünley késilgen derex,
yandurulghan yénida axsham –
uchurulush untulghan chiraq .
 
men kezgen bu kocha –
axshamning tatliq hesritige patqan
tiniqimda téliqqan elem –
uyqusini emdi achqan .
 
kélidu uzaq – uzaq qirlardin
seherning nidasini özige qatqan
emes u pikaplarning güdükliri –
kochini béshigha kiyip huquyutqan …