түн кечиси

әзиз әйса әлкүн

 

һәр күнниң түн кечиси,
у йерими түнүгүндин ешип қалған.
һәммә нәрсә көзгә мәвһум,
шох юлтузлар беқишқан,
чирайлиқ ай булут кәписидин –  
наз билән созулуп чиққан!

 

уйқуси сәгәк ойғақ земин,
дуня гүзәлликигә мәдһийә оқуп,
һәм рәзилликкә нәпрәт оқуп,
саман йолиға һәвәс билән баққан.

 

түңлүктин чүшкән толун ай –
бу кечә доң мазарда,
гүлхан яққан,
қорсиқи таза ачқан –
бәңгиниң тавқида аш болуп қатқан.

«адаргүл» нахшисиниң текистини зади ким язған?

искәндәр җелил  (қомул таранчидин)

 

хәлқ ичидә тарқиливатқан нурғун нахшиларни әмәлийәттә бәзи кишиләр иҗад қилған, лекин нахша омомлишип, униң иҗаткариниң нами көпинчә әһвалларда тилға елинмиғачқа, бу нахшилар омомән хәлқ нахшиси дәп атилип кәлмәктә.

 

йеқинда, хотәндики бәзи пидаийларни зиярәт қилиш давамида, «адаргүл» нахшисиниң текистикини язған шаир абдуғени сейит акимиз билән тасаддипий учришип қалдим. у бу һәқтә мундақ дәп һекайә қилиду:

 

1969-йили 11-айда, абдуғени сейит ака гума наһийәси қоштағ йезилиқ оттура мәктәптә оқутқуЧилиқ қиливататти. бу чағларда мәдәнийәт инқилаби хели әвҗигә чиққан болуп, лю шавчи, диң шавпиң Қатарлиқларни әксилинқилабчи, капитализм йолиға маңған һоқуқдарлар дәп тартип чиқирилған иди. абдуғени сейт акиниң қәлими күчлүк, авази яңрақ болғачқа, көпинчә йиғинларда шуар товлаш үчүн чиқирип қоюлатти. бир қетимлиқ чоң пипән қилиш йиғинида, қәғәзчигә йезилған яшисун, йоқалсун дегән шуарлар арилаш кәлгәчкә, абдуғени ака «йоқалсун люшавчи» дегән шуарни бихәстәнликтин «яшисун люшавчи» дәп товлап салғанлиқи үчүн, «әксилинқилабчи» дегән қалпақ кәйдүрүлүп, мааш тәминати тохтитилип, қоштағ йезисиниң қарасу кәнтигә әмгәк билән өзгәртишкә чүшүрүлди. бу җәрянда, абдуғени ака көп җапарларни чәкти.

ашиқ туғи

әзиз әйса әлкүн

 

пешанәмдин тәпчиди тәр,
көз қиримдин сирғиди яш.
иккиси сөйүп мәңзимни,
бойнимда болушти адаш.

 

қулқимдин шамал өтүшти,
чачлирим зоқ усул ойнар.
бурнумда нәпәс қийниқи,
һали йүрким зәип соқар!

қуш авази

әзиз әйса әлкүн

 

қуш авази зәп шох аваз,
һәр күн беғим меһмини.
тинмайсән сайрап сәһәрдә,
ейтсаңчу биләй тилиңни?

 

мәнму сәндәк болсам иди,
хушаваз сәһәрдә сайрап.
қоғливәтсәм шу дәрдимни,
йоқалсиди мәндин азаб!

җамилә: 1944

‎шеир аптури:  җамилә

 

енгилизчидин әзиз әйса әлкүн тәрҗимиси

 

бивастә аңлаш: Jamala_1944_Eurovision.mp3

 

(‎бу нахшни украинийәлик қирим татар қизи җәмилә 2016 ـ йиллиқ «явропа нәзири» сәнәт көрикидәорунлап чимпийон болған Jamala – Eurovision Song Contest 2016)

 

ятлар келиватиду ….

‎улар сениң өйүңгә кәлди, 

‎улар сени өлтүриду 

‎улар андин кейин

‎биз гунаһкар әмәс 

‎биздә гунаһ йоқ дәйду. 

 

‎әқлиң сениң қәйәрдә? 

‎инсанлиқ яш төкүватиду. 

‎сән өзүңни илаһ дәп ойламсән 

‎бу йәрдә һәммә адәм өлүватса. 

‎бизниң йүрикимизни ютивәтмигин 

‎бизниң йүрикимизни

күн вә түн тәңләшкән күнидә

كۈن ۋە تۈن تەڭلەشكەن كۈنىدە

әзиз әйса әлкүн 

 

бивастә аңлаш: Kun_tun_tengleshkende.mp3

 

‎һаятниң сеһригә толған бу йиллар,
‎меһнәт кочиллириңда алдираш өттум.
‎арман юлтузлурум янди өчмиди,
‎қутлуқлап қолуңға дәстә гүл туттум.

 

‎ сөйимән һаятни дуня гүзәлдур,
‎болсамму чөлләрдә вәслим бостандур.
‎тиләймән бүркүттәк пәрваз қилишни-
‎көк асман әслидин маңа макандур!

 

‎қәлбимниң ейтмиған һекайиси көп,
‎чайкилар сүкүттә деңизлар гуваһ.
‎өтти йил сеғинишни бесип бағриға
‎һәр пәсил рәңлири маңила һәмраһ!

татарийәдин хәвәр – пекиндин кәшмиргә сәпәр (3)

News from Tartary book cover

аптор Peter Fleming *

енглисчидин әзиз әйса әлкүн тәрҗимә қилди

 News from Tartary: A Journey from Peking to Kashmir
бу китап 1936- йили бүйүк биртанийиниң окисфорд Oxford Alden Press нәшриятида нәшир қилинған

 

6-баб: чөл йоли

 

1- бөлүм: мәйнәт хизмәт

 

сиясәт көпинчә вақитларда адәмни наһайити чарчитиветиду. болупму адәттики оқурмәнләрниң нәзиридә асияниң сиясити кишләргә тетиқсиз вә зерикишлик туюлиду. уларда өз келичикигә өзни бағлаш уқуми мәвҗут әмәс яки һали шундақ бир мумкинЧиликтин көп йирақ. гәрчә биз инсанлар һәммимиз қериндаш болсақму, һазирқи заманиви дуняда бир – бирлиримизгә тордәк бағлинип һесдашлиқ қилсақму, өз – ара чүшинишкә тиришсақму әмма биз йәнила өзимиздин чирай шәкли пәрқлинидиған бу адәмләрниң зади немә ишларни қиливатқанлиқини теги тәктидин чоңқур чүшинишкә амалсизмиз.

анамға мәрсийә

ئانامغا مەرسىيە

әзиз әйса әлкүн

 

»ана« дин улуғ сөз йоқ.
»ана айиғида җәннәт бар«  

 

– уйғур хәлқ мақал-тәмсили.

 

мән бу мәрсийәмни пүтүн һаятида өз пәрзәнтлирини беқип чоң қилиш йолида бу аләмниң раһитидин көрә қаттиқлиқни, барлиқ җәвири җапалирини йәткүчә тартқан, һаятниң һеч иллиқлиқини көрмәй бу аләмдин откән барлиқ җапакәш меһрибан уйғур аниларға, җүмлидин мениң 12- феврал әтигә саәт 2:40 минут өткәндә 4 пәрзәнтини, мениму өз ичигә алған 12 нәврисини (мән әң чоң нәвриси) вә 16 чәврисини мусибәт қайғуллириға қалдуруп биз билән 82- йешида видалашқан җәннәтхан чоң анимизниң вапатиға беғишлаймән. әй сөйүмлүк ана, намизиңға баралмидим…… мени кәчүргәйсән! еһ һәммигә қадир аллаһ, җәннәтхан чоң анимизниң ахирәтликигә җәннәт ата қилғайсән. амин!

һаятлиқ

Hayatliq

әзиз әйса әлкүн

 

әсәрни бивастә ‍аңлаш: Hayatliq.mp3

 

әзиз әйса әлкүн

 

һаятлиқниң сирлири көп, бу сирлар ичидики тәпәккур қилиш иқтидариға игә мәхлуқ болған адәмләр һәр йәрдә болـмисун яшаш учун тохтавсиз күрәш қилиду, һаятни риқабәт ичидә давам әткүзиду ….  бу хил инсанлар  һаятлиқиниң аң қурулـма адәтлири адәмләрниң ерсийити болған шәхсийәтЧилик тәбийтидин кәлгән. адәмләр билән башқа җанлиқлар арсидики бир рошән пәриқ адәмләрдә муһәббәт вә нәпирәтниң болғанлиғида һәм  адәмләр бу бир ـ бирлири билән чиқишалـмайдиған муһәббәт вә нәпирәтни мирас қилип өзлириниң кейиники әвлатлириға һәр хил шәкилдә  қалдуруш иқтидариниң болғанлиғида ипадилиниду. мана бу һаләт бүгүнки адәмләр дунясини зидийәтләр ичидә сорәп маңмақта. өз дунясини өз қоли билән өт йеқип көйдурмәктә….

муһәббәт һәммә …

әзиз әйса әлкүн

шеирни бивастә аңлаш: Muhebbet_hemmet.mp3

 

(бу шеирни сәкратта йетиватқан көйүмчан атаҗанға беғишлаймән!)

 

муһәббәт һәммә …
бизгә тәқдим қилинған туғулуш билән
һәм түгимәйду өлүш билән
йүрәктә яшнайду сөйгәнлирим
бири бағ, бири тағ,
бири дәря… һәммиси башқа бир дуня
шуңа бәхитликмән әрким билән.


һәр күни мусапирниң асминидин
көзүм юмулуштин бурун,
сәһәрдә йоруқ көрүштин бурун
аманлиқни мән тилдим
йоруқ йүзиңларни
әтини көрүшкә интилгән көзүңларни
тәбәссумгә толған күлкәңләрни
маңа көрүш несип болсун дедим…