bir botulka su

eziz eysa elkün
 
“Bir

eserni biwaste anglash: Bir_botulka_su.mp3

eserni asiye uyghur oqudieserni asiye uyghur oqudi

 

meyin shamalgha harmay usul oynap könüp ketken bulutlar xuddi naz qizdek gahi köngli yérim bolup yighlisa, gahi xushluqi tutup téliqip kületti, gahi chaghda qapiqini turup domsiywélip, quyash nurini dümbisi bilen tosup mökü – möküleng oynaytti. towa, bulutlarmu ademlerning mijez – xulqini ögünuwaldimu néme, ishqilip men bügün shundaq ghelite bir tuyghulargha qelbimni mestxush qilghach munglinip olturup, dérizidin déngizning chékige nezer tashlayttim. malmodin (Malmö) kopénhagén’ge tiz kétiwatqan poyiz oresand köwrükining (Oresund Bridge) tomur baldaqlirini bir -birlep arqisida qaldurup aldigha uchqandek chapatti. kök asmanning kök renggini özige eynen köchürwalghan baltiq déngizning asminidin shungghup chüshken bulutlar be’eyni su ustide leylep yürgendek bir körünüshni hasil qilatti. köz aldimdiki bu güzel menzire küz aylirining béshidiki aptapliq, hawasi ochuq shimaliy yawropa ellirining teb’iy güzelliklirige mujessemliship, xuddi bir parche meshhur klassik may boyaq resimdek teswirini namayan qilatti.
 
mana mushundaq tebi’etning güzellikige tolghan bu güzel dunya biz ademlerning yashishigha mensup idi. biz bu yerge esli derd elem tartish üchün emes, közimizdin issiq qan – yashlirimizni töküsh üchün emes, belki xoshal – xuram, méhri – muhebbet bilen yashashqa kelgen iduq. yéshim chongiyip, eqlim qolumgha nésip bolghan bu yillarda adem balisining tughulghinigha néme üchün yighlaydighinini, andin yene néme üchün bashqilarning yighisi bilen hayatini axirlashturidighanliqini chüshinishke bashlighan idim. adem hayatining musapisi mana mushu ariliqtiki muhebbet bilen nepret, rahet bilen musheqqet, erkinlik bilen qulluqning nispiylik chembirikide keskin küresh qilidiken. bulardin qaysi biri sizning hayatingizda üstünlükni igilise u sizge tewe bolidiken. siz özingizge tewe bolmighan qismi üchün bolsa bir ömür, taki özingizde yoq nersige érishküche küresh qilip yashaydikensiz. éhtimalim, bu belkim ademlerning bu dunyada yashash pisxikisi bolsa kérek.
 
her bir ademning hayat musapisi ajayip sergüzeshtilik qismetlerge tolghan bolidiken. shuning üchünmu bizning hayatimizda xoshalliq we qayghular, yaxshiliq we yamanliqlar, muhebbet we nepiretler bir- birliridin ayrilmas qoshkézek boluwélip, bizni özining achchiq-chüchük qaynamlirida her waqit chöktürüp sinaydiken. shunga biz hem külüshke, hem yighlashqa, ghezeplinishke, söyüsh we söyülushlerge heqliq ikenmiz.
 
hayatning séhri bizni xuddi bir top padilarni élip mangghan padichidek özimiz tesewwur qilalmaydighan bir sür’ette bizni melum nishanlargha haman bashlap élip mangghini mangghan iken, bizning teb’iytimiz shundaq bolghini üchün uningdin özimizni ayriwélishqa imkansizkenmiz. biz mana shu imkansizliq we teb’iy xususiyetlirimiz ichide özimizni angliq halda bilip – bilmey gahida hayatning tilsim koChilirigha gherq bolghan bir seyyahqa aylinip qalidikenmiz. hayatimizning egri – toqay doqmushlargha tolghan sepiride bizge shundaq exlaqsiz, qedirsiz, adimiylikning shertliri bilen ölchigisiz derijidiki nachar ademler uchrap qalsa, bizge yene buning eksiche shundaq ésil peziletlik ademler uchraydiki ular sizge perishtiler kebi tewerük bilinidiken. shu chaghda eger bu ademler dunyasida hemme ademler mushu perishtilerdek aq köngül, méhri – muhebbetlik bolsa, bashqilargha yamanliq emes peqet yaxshiliqla qolidin kelse, «yamanliq» dégen bu atalghu ademler tilida yoq bir söz bolsa, éhtimal u chaghda biz yashawatqan bu dunyadin öchmenlik, adaletsizlik, nepret we urush menggülükke ghayib bolghan bolatti. u chaghda bu dunya belkim insanlarning paniy alemdiki jenniti bolup qalar idi dégendek oylargha chökisiz elwette.
 
kishilerning bezide «adem hayatida bir yaxshiliq we bir yamanliqni untumaydu» deydighini belkim mushuningdin bolsa kérek. emma men deymen, manga birsi yamanliq qilsa imkan bar shu yamanliq qilghan kishini qanche tiz bolsa shunche tizlik bilen xatiremdiki ademler tizimlikidn öchürüp, untup kétishke aldiraymen. buning tetürisiche egerde birawning manga chong bolamdu yaki kichik bolamdu, qolidin kelgen bir insan süptide adimiylik tarazisi bilen yaxshiliq qilghan bolsa, men shu kishining yaxshiliqini unutmaymen we unutmasliq uchun bashqilargha qolumdin kelgen yaxshiliq arqliq haman qayturushqa tirishimen…. men shundaqmu oylap qalimen, adem qelbide muhebbet bilen nepret da’im orun almishipla turidiken. eger her ikkilisi orun almashmay bille tursa yaki muhebbet nepretke orun bermise, belkim biz hazirqidin bekrek xoshal yashash imkanlirini tapalighan iduq.

ottura asiyagha leghmen bilen tonuliwatqan uyghurlar

Ottura Asiyagha leghmen bilen tonulghan Uyghurlareziz eysa elkün

 

(mezkur maqale « ana yurt» zhurnilining 2017 – yililiq 1- san neshiri asasda eziz eysa elkün tori qayta neshir qildi)

 

[ The Uyghurs are known in Central Asia for their leghmen ]

 
kirish söz

 

bir milletning yémek ـ ichmiki milliy xasliqqa we milliy alahidilikke wekillik qilidighan bolup, jümlidin mol uyghur yémek ـ ichmekliri asasida tedrijiy shekillen’gen uyghur ta’am medeniyiti pütkül uyghur medeniyet xezinisining muhim bir terkibidur. uyghur yémek ـ ichmeklirige uyghur xelqining tarixtiki we bügünki barliq hayat pa’aliyetliri mujessemlen’gen bolup, u uyghurlarning étnografik hayat kechmishini, hayat köchürüshtiki turmush usullirini we barliqqa keltürgen medeniyet en’enilirini janliq bayan qilip turidu. uyghur yémek ـ ichmek medeniyitini tetqiq qilish, uning tesir körsetken ijtima’iy sahelirini öginish, en’eniwiy saghlam uzuqlinish adetlirini dawamlashturush bilen teng uni zaman’gha yarisha kesipleshtürüsh, téximu tereqqiy qildurush yolliri üstide izdinishler zörür bolghinidek bu medeniyetke ilmiy we janliq usulda warisliq qilishmu oxshashla muhimdur. uyghurlar öz ta’amlirining sahibi bolush salahiyiti bilen yémek-ـ ichmeklirini qoshna milletlerge tonushturush, jümlidin qit’e halqip chiqip, bir medeniyetning yumshaq küchi süpitide dunyagha öz mewjutluqini her waqit eslitip turush oxshimighan medeniyetlerning bir qutuplishishi tézlishiwatqan bügünki künde oxshashla muhim ehmiyetlerge igidur.

tomuzda séghin’ghan weten

“Istanbuleziz eysa elkün
 

 

shé’irni anglash: Tomuzda_seghinghan_weten.mp3

 

ünchidek tökulup turghan shé’rim,

qelbimning lawida köyup kul boldi.

huzur we rahetler manga yar bolmay,

her küni hayatqa so’allar qoydi!

 

muhebbet söygüsiz peqir bu dunya,
uyghurgha söygü jami tutalmidi.
shah meshrep toqughan nezme xotende,
muqamning mungidin téxi yütmidi.

 

söyimen tetürge chöglisimu dunya,
pexirim sen namingdin kechsimu ishan.
yashaymen sen bilen men mewjut bolup,
üzülmes rishtige baghlinip pinhan!