تۈن كېچىسى

ئەزىز ئەيسا ئەلكۈن

 

ھەر كۈننىڭ تۈن كېچىسى،
ئۇ يېرىمى تۈنۈگۈندىن ئېشىپ قالغان.
ھەممە نەرسە كۆزگە مەۋھۇم،
شوخ يۇلتۇزلار بېقىشقان،
چىرايلىق ئاي بۇلۇت كەپىسىدىن –  
ناز بىلەن سوزۇلۇپ چىققان!

 

ئۇيقۇسى سەگەك ئويغاق زېمىن،
دۇنيا گۈزەللىكىگە مەدھىيە ئوقۇپ،
ھەم رەزىللىككە نەپرەت ئوقۇپ،
سامان يولىغا ھەۋەس بىلەن باققان.

 

تۈڭلۈكتىن چۈشكەن تولۇن ئاي –
بۇ كېچە دوڭ مازاردا،
گۈلخان ياققان،
قورسىقى تازا ئاچقان –
بەڭگىنىڭ تاۋقىدا ئاش بولۇپ قاتقان.

«ئادارگۈل» ناخشىسىنىڭ تېكىستىنى زادى كىم يازغان؟

ئىسكەندەر جېلىل  (قومۇل تارانچىدىن)

 

خەلق ئىچىدە تارقىلىۋاتقان نۇرغۇن ناخشىلارنى ئەمەلىيەتتە بەزى كىشىلەر ئىجاد قىلغان، لېكىن ناخشا ئوموملىشىپ، ئۇنىڭ ئىجاتكارىنىڭ نامى كۆپىنچە ئەھۋاللاردا تىلغا ئېلىنمىغاچقا، بۇ ناخشىلار ئومومەن خەلق ناخشىسى دەپ ئاتىلىپ كەلمەكتە.

 

يېقىندا، خوتەندىكى بەزى پىدائىيلارنى زىيارەت قىلىش داۋامىدا، «ئادارگۈل» ناخشىسىنىڭ تېكىستىكىنى يازغان شائىر ئابدۇغېنى سېيىت ئاكىمىز بىلەن تاساددىپىي ئۇچرىشىپ قالدىم. ئۇ بۇ ھەقتە مۇنداق دەپ ھېكايە قىلىدۇ:

 

1969-يىلى 11-ئايدا، ئابدۇغېنى سېيىت ئاكا گۇما ناھىيەسى قوشتاغ يېزىلىق ئوتتۇرا مەكتەپتە ئوقۇتقۇچىلىق قىلىۋاتاتتى. بۇ چاغلاردا مەدەنىيەت ئىنقىلابى خېلى ئەۋجىگە چىققان بولۇپ، ليۇ شاۋچى، دىڭ شاۋپىڭ قاتارلىقلارنى ئەكسىلئىنقىلابچى، كاپىتالىزم يولىغا ماڭغان ھوقۇقدارلار دەپ تارتىپ چىقىرىلغان ئىدى. ئابدۇغېنى سېيت ئاكىنىڭ قەلىمى كۈچلۈك، ئاۋازى ياڭراق بولغاچقا، كۆپىنچە يىغىنلاردا شۇئار توۋلاش ئۈچۈن چىقىرىپ قويۇلاتتى. بىر قېتىملىق چوڭ پىپەن قىلىش يىغىنىدا، قەغەزچىگە يېزىلغان ياشىسۇن، يوقالسۇن دېگەن شۇئارلار ئارىلاش كەلگەچكە، ئابدۇغېنى ئاكا «يوقالسۇن ليۇشاۋچى» دېگەن شۇئارنى بىخەستەنلىكتىن «ياشىسۇن ليۇشاۋچى» دەپ توۋلاپ سالغانلىقى ئۈچۈن، «ئەكسىلئىنقىلابچى» دېگەن قالپاق كەيدۈرۈلۈپ، مائاش تەمىناتى توختىتىلىپ، قوشتاغ يېزىسىنىڭ قاراسۇ كەنتىگە ئەمگەك بىلەن ئۆزگەرتىشكە چۈشۈرۈلدى. بۇ جەرياندا، ئابدۇغېنى ئاكا كۆپ جاپارلارنى چەكتى.

ئاشىق تۇغى

ئەزىز ئەيسا ئەلكۈن

 

پېشانەمدىن تەپچىدى تەر،
كۆز قىرىمدىن سىرغىدى ياش.
ئىككىسى سۆيۈپ مەڭزىمنى،
بوينىمدا بولۇشتى ئاداش.

 

قۇلقىمدىن شامال ئۆتۈشتى،
چاچلىرىم زوق ئۇسۇل ئوينار.
بۇرنۇمدا نەپەس قىينىقى،
ھالى يۈركىم زەئىپ سوقار!

قۇش ئاۋازى

ئەزىز ئەيسا ئەلكۈن

 

قۇش ئاۋازى زەپ شوخ ئاۋاز،
ھەر كۈن بېغىم مېھمىنى.
تىنمايسەن سايراپ سەھەردە،
ئېيتساڭچۇ بىلەي تىلىڭنى؟

 

مەنمۇ سەندەك بولسام ئىدى،
خۇشئاۋاز سەھەردە سايراپ.
قوغلىۋەتسەم شۇ دەردىمنى،
يوقالسىدى مەندىن ئازاب!

جامىلە: 1944

‎شېئىر ئاپتۇرى:  جامىلە

 

ئېنگىلىزچىدىن ئەزىز ئەيسا ئەلكۈن تەرجىمىسى

 

بىۋاستە ئاڭلاش: Jamala_1944_Eurovision.mp3

 

(‎بۇ ناخشنى ئۇكرائىنىيەلىك قىرىم تاتار قىزى جەمىلە 2016 ـ يىللىق «ياۋروپا نەزىرى» سەنئەت كۆرىكىدەئورۇنلاپ چىمپىيون بولغان Jamala – Eurovision Song Contest 2016)

 

ياتلار كېلىۋاتىدۇ ….

‎ئۇلار سېنىڭ ئۆيۈڭگە كەلدى، 

‎ئۇلار سېنى ئۆلتۈرىدۇ 

‎ئۇلار ئاندىن كېيىن

‎بىز گۇناھكار ئەمەس 

‎بىزدە گۇناھ يوق دەيدۇ. 

 

‎ئەقلىڭ سېنىڭ قەيەردە؟ 

‎ئىنسانلىق ياش تۆكۈۋاتىدۇ. 

‎سەن ئۆزۈڭنى ئىلاھ دەپ ئويلامسەن 

‎بۇ يەردە ھەممە ئادەم ئۆلۈۋاتسا. 

‎بىزنىڭ يۈرىكىمىزنى يۇتىۋەتمىگىن 

‎بىزنىڭ يۈرىكىمىزنى

كۈن ۋە تۈن تەڭلەشكەن كۈنىدە

كۈن ۋە تۈن تەڭلەشكەن كۈنىدە

ئەزىز ئەيسا ئەلكۈن 

 

بىۋاستە ئاڭلاش: Kun_tun_tengleshkende.mp3

 

‎ھاياتنىڭ سېھرىگە تولغان بۇ يىللار،
‎مېھنەت كوچىللىرىڭدا ئالدىراش ئۆتتۇم.
‎ئارمان يۇلتۇزلۇرۇم ياندى ئۆچمىدى،
‎قۇتلۇقلاپ قولۇڭغا دەستە گۈل تۇتتۇم.

 

‎ سۆيىمەن ھاياتنى دۇنيا گۈزەلدۇر،
‎بولساممۇ چۆللەردە ۋەسلىم بوستاندۇر.
‎تىلەيمەن بۈركۈتتەك پەرۋاز قىلىشنى-
‎كۆك ئاسمان ئەسلىدىن ماڭا ماكاندۇر!

 

‎قەلبىمنىڭ ئېيتمىغان ھېكايىسى كۆپ،
‎چايكىلار سۈكۈتتە دېڭىزلار گۇۋاھ.
‎ئۆتتى يىل سېغىنىشنى بېسىپ باغرىغا
‎ھەر پەسىل رەڭلىرى ماڭىلا ھەمراھ!

تاتارىيەدىن خەۋەر – پېكىندىن كەشمىرگە سەپەر (3)

News from Tartary book cover

ئاپتور Peter Fleming *

ئېنگلىسچىدىن ئەزىز ئەيسا ئەلكۈن تەرجىمە قىلدى

 News from Tartary: A Journey from Peking to Kashmir
بۇ كىتاپ 1936- يىلى بۈيۈك بىرتانىيىنىڭ ئوكىسفورد Oxford Alden Press نەشرىياتىدا نەشىر قىلىنغان

 

6-باب: چۆل يولى

 

1- بۆلۈم: مەينەت خىزمەت

 

سىياسەت كۆپىنچە ۋاقىتلاردا ئادەمنى ناھايىتى چارچىتىۋېتىدۇ. بولۇپمۇ ئادەتتىكى ئوقۇرمەنلەرنىڭ نەزىرىدە ئاسىيانىڭ سىياسىتى كىشلەرگە تېتىقسىز ۋە زېرىكىشلىك تۇيۇلىدۇ. ئۇلاردا ئۆز كېلىچىكىگە ئۆزنى باغلاش ئۇقۇمى مەۋجۇت ئەمەس ياكى ھالى شۇنداق بىر مۇمكىنچىلىكتىن كۆپ يىراق. گەرچە بىز ئىنسانلار ھەممىمىز قېرىنداش بولساقمۇ، ھازىرقى زامانىۋى دۇنيادا بىر – بىرلىرىمىزگە توردەك باغلىنىپ ھېسداشلىق قىلساقمۇ، ئۆز – ئارا چۈشىنىشكە تىرىشساقمۇ ئەمما بىز يەنىلا ئۆزىمىزدىن چىراي شەكلى پەرقلىنىدىغان بۇ ئادەملەرنىڭ زادى نېمە ئىشلارنى قىلىۋاتقانلىقىنى تېگى تەكتىدىن چوڭقۇر چۈشىنىشكە ئامالسىزمىز.

ئانامغا مەرسىيە

ئانامغا مەرسىيە

ئەزىز ئەيسا ئەلكۈن

 

”ئانا“ دىن ئۇلۇغ سۆز يوق.
”ئانا ئايىغىدا جەننەت بار“  

 

– ئۇيغۇر خەلق ماقال-تەمسىلى.

 

مەن بۇ مەرسىيەمنى پۈتۈن ھاياتىدا ئۆز پەرزەنتلىرىنى بېقىپ چوڭ قىلىش يولىدا بۇ ئالەمنىڭ راھىتىدىن كۆرە قاتتىقلىقنى، بارلىق جەۋىرى جاپالىرىنى يەتكۈچە تارتقان، ھاياتنىڭ ھېچ ئىللىقلىقىنى كۆرمەي بۇ ئالەمدىن ئوتكەن بارلىق جاپاكەش مېھرىبان ئۇيغۇر ئانىلارغا، جۈملىدىن مېنىڭ 12- فېۋرال ئەتىگە سائەت 2:40 مىنۇت ئۆتكەندە 4 پەرزەنتىنى، مېنىمۇ ئۆز ئىچىگە ئالغان 12 نەۋرىسىنى (مەن ئەڭ چوڭ نەۋرىسى) ۋە 16 چەۋرىسىنى مۇسىبەت قايغۇللىرىغا قالدۇرۇپ بىز بىلەن 82- يېشىدا ۋىدالاشقان جەننەتخان چوڭ ئانىمىزنىڭ ۋاپاتىغا بېغىشلايمەن. ئەي سۆيۈملۈك ئانا، نامىزىڭغا بارالمىدىم…… مېنى كەچۈرگەيسەن! ئېھ ھەممىگە قادىر ئاللاھ، جەننەتخان چوڭ ئانىمىزنىڭ ئاخىرەتلىكىگە جەننەت ئاتا قىلغايسەن. ئامىن!

ھاياتلىق

Hayatliq

ئەزىز ئەيسا ئەلكۈن

 

ئەسەرنى بىۋاستە ئ‍اڭلاش: Hayatliq.mp3

 

ئەزىز ئەيسا ئەلكۈن

 

ھاياتلىقنىڭ سىرلىرى كۆپ، بۇ سىرلار ئىچىدىكى تەپەككۇر قىلىش ئىقتىدارىغا ئىگە مەخلۇق بولغان ئادەملەر ھەر يەردە بولـمىسۇن ياشاش ئۇچۇن توختاۋسىز كۈرەش قىلىدۇ، ھاياتنى رىقابەت ئىچىدە داۋام ئەتكۈزىدۇ ….  بۇ خىل ئىنسانلار  ھاياتلىقىنىڭ ئاڭ قۇرۇلـما ئادەتلىرى ئادەملەرنىڭ ئېرسىيىتى بولغان شەخسىيەتچىلىك تەبئىيتىدىن كەلگەن. ئادەملەر بىلەن باشقا جانلىقلار ئارسىدىكى بىر روشەن پەرىق ئادەملەردە مۇھەببەت ۋە نەپىرەتنىڭ بولغانلىغىدا ھەم  ئادەملەر بۇ بىر ـ بىرلىرى بىلەن چىقىشالـمايدىغان مۇھەببەت ۋە نەپىرەتنى مىراس قىلىپ ئۆزلىرىنىڭ كېيىنىكى ئەۋلاتلىرىغا ھەر خىل شەكىلدە  قالدۇرۇش ئىقتىدارىنىڭ بولغانلىغىدا ئىپادىلىنىدۇ. مانا بۇ ھالەت بۈگۈنكى ئادەملەر دۇنياسىنى زىدىيەتلەر ئىچىدە سورەپ ماڭماقتا. ئۆز دۇنياسىنى ئۆز قولى بىلەن ئۆت يېقىپ كۆيدۇرمەكتە….

مۇھەببەت ھەممە …

ئەزىز ئەيسا ئەلكۈن

شېئىرنى بىۋاستە ئاڭلاش: Muhebbet_hemmet.mp3

 

(بۇ شېئىرنى سەكراتتا يېتىۋاتقان كۆيۈمچان ئاتاجانغا بېغىشلايمەن!)

 

مۇھەببەت ھەممە …
بىزگە تەقدىم قىلىنغان تۇغۇلۇش بىلەن
ھەم تۈگىمەيدۇ ئۆلۈش بىلەن
يۈرەكتە ياشنايدۇ سۆيگەنلىرىم
بىرى باغ، بىرى تاغ،
بىرى دەريا… ھەممىسى باشقا بىر دۇنيا
شۇڭا بەخىتلىكمەن ئەركىم بىلەن.


ھەر كۈنى مۇساپىرنىڭ ئاسمىنىدىن
كۆزۈم يۇمۇلۇشتىن بۇرۇن،
سەھەردە يورۇق كۆرۈشتىن بۇرۇن
ئامانلىقنى مەن تىلدىم
يورۇق يۈزىڭلارنى
ئەتىنى كۆرۈشكە ئىنتىلگەن كۆزۈڭلارنى
تەبەسسۇمگە تولغان كۈلكەڭلەرنى
ماڭا كۆرۈش نېسىپ بولسۇن دېدىم…