كۈتۈش

ئەزىز ئەيسا ئەلكۈن

 

كۈتۈش – ئۇ نازۈك قەلىبنىڭ ئىنتىزارى، سەبىرنىڭ ئىمتىھانى، ھاياتىنىڭ ئۈمىد ئىچىدىكى ئىمكانى، ئۇنىڭ تەمى ھەم شىرىن ھەم ئازابلىق! 

 

كۈتۈش – ئۇ، ئەگەر سىز تىپ-تىنىچ كېچىدە ئۆزىڭىز يالغۇز ئىگىز قۇم بارخانى ئۈستىگە چىقىپ، ئاۋال ئادېمىزاتتىن خالى بۇ ماكاننىڭ ساپ ھاۋاسىدىن قانغۇچە نەپەس ئېلىپ، كارنىيىڭىز يېرىلغۇچە، ئاۋازىڭىزنىڭ بارىچە «ئەركىنلىك!!!»  دەپ توۋلىسىڭىز، چەكسىز بوشلۇق ئىچىگە نەچچە مىڭ ئادەمنىڭ ئاۋازى بولۇپ ئەكىس سادالار ئىچىدە ئاستا- ئاستا قۇمغا سىڭىپ كېتىۋاتقان ئاۋازىڭىزڭىزغا سەبىرچانلىق بىلەن قۇلاق سالسىڭىز، ئاندىن تىمتاسلىق ئىچىدىكى قاراڭغۇ كېچىگە غۇلىچىڭىزنى بولۇشىغىچە ئېچىپ، كېچىنى باغاشلاپ تۇرۇپ، بېشىڭىز ئۈستىڭىزدىكى گۈمبەزگە ئۆخشايدىغان خۇددى قاراڭغۇلۇققا يورۇقلۇق ئاتا قلىىش ئۇچۇن شاملاردەك پىلدىرلاپ يېنىۋاتقان سان-ساناقسىز جىمىرلاپ تۇرغان يۇلتۇزلارغا باقسىڭىز، روھىڭىز ھاياجاندىن خۇددى تېنىڭىزدىن سۇغۇرلۇپ چىقىپ، شۇ چەكسىز يۇلتۇزلار تامان ئۇچۇپ كېتىۋاتقاندەك بىرشېرىن تۇيغۇ ھۇجۇدىڭىزنى چىرمىغان ۋاقىتتكى چەكسىز بىر لەززەتتۇر. 

ئىيۇلنىڭ گۈلى

ئەزىز ئەيسا ئەلكۈن

 

«5-ئىيۇل ئۈرۈمچى قانلىق ۋەقەسى» دە زىيانكەشلىكە ئۇچۇرغان بىگۈناھ ئۇيغۇرلارغا بېغىشلاندى!

 

باغچامدىكى ئىيۇلنىڭ گۈلى-بۇ مېنىڭ ئامراق گۈللىرىمنىڭ بىر، ئەپسۇس ئۇنىڭ ئىسمىنى ئۇيغۇرچە نېمە دەپ ئاتايمىز، بىلمەيمەن ئەمما ئېنگلىزچە ”hydrangea“ دەپ ئاتىلىدۇ. بۇ گۈللەر ياز پەسلىنىڭ كېلىشى بىلەن كىچىككىنە غۇربەت باغچامنى ئۆزىنىڭ ئوتقاش رەڭلىرى بىلەن بېزىۋېتىدۇ. بۇ گۈللەر ماڭا ھەر ۋاقىت ھاياتلىقنىڭ جەڭگىۋار روھىنى، ئۇنىڭ قەدىر -قىممىتىنى ئېسىمگە سېلىپ ئەسلىتىپ تۇرىدۇ… كىشىنى ھەيرەتتە قالدۇرىدىغىنى بۇ گۈل ھەر يىلى ئېچىلغاندا ئۇنىڭ رەڭگىنىڭ مۇھىت، كىلىمات ۋە تۇپراقنىڭ تەسىرىگە يارىشا ئۆزگىرىپ تۇرىشىدۇ. ئۇنىڭ گۈللىرىمۇ ناھايىتى ئۇزاق تۇرىدۇ، غۇنچە بولۇشتىن باشلاپ تاكى قىش كىرگىچە ئۇنىڭ رەڭگى، گۈل شەكىللىرى ئۆزگىرىدۇ. مەن 10 نەچچە يىللار بۇرۇن بۇ گۈللەرنى ئۆزۈم تىككەن ئىدىم، بىر قانچە يىلنىڭ ئالدىدا بۇ گۈلنىڭ رەسىمىنى ئەينەن پەنجىرىدىن تارتىپ سىلەر بىلەن ئورتاقلاشقانتىم. مەن بۈگۈن يەنە بۇ گۈلنىڭ رەسىمىنى ئوخشاش ئورۇندىن تارتىپ، سىلەر بىلەن تەكرار ئورتاقلاشتىم.

 

بۇ گۈل بىزدىن بىمەھەل ئايرىلغان قەدىردانلىرىمىز روھىنىڭ سىمۋولى بولسۇن. بىزدىن ۋاقىتسىز ئايرىلغان، بىز سۆيگەن قەدىردانلىرىمىزنىڭ روھلىرى ھەر ۋاقىت مۇشۇ گۈلدەك ياشىرىپ، ئېچىلىپ، شادلىق ۋە تەبەسسۇم ئىچىدە تۇرسۇن. بىز قەدىردانلىرىمىزنى ھىچ بىر زامان ئۇنتۇمايمىز ۋە ئۇنتۇلدۇرۇلمايمىز. كەچمىشىمىز قانداقلا بولسۇن، ئۇ بۈگۈننىڭ كۆلەڭگۈسى ۋە ئەتىنىڭ ساۋىقىدۇر. ھايات ئۈمىد بىلەن داۋام قىلىدۇ…. ئەۋلاد ئەجداد باسقان يوللارنى بېسىپ يېتىلىدۇ، تاۋلىنىدۇ. شۇنداق كۈنلەر پات يېقىندا كېلىدۇكى بىزنى سەۋدا قىلغان ۋەتەن ھىجرانى ۋىسالغا ئايلىنىدۇ، قايغۇلۇق قەلبىمىز شادلىققا چۆمۈلىدۇ، قۇياش بىز ئۈچۈن پارلاپ چىقىدۇ، قاراڭغۇ كېچىنى تولۇنئاي ۋە چولپان يۇلتۇزلار يورۇتىدۇ… چۆل – جەزىرلەردە يالغۇز قالغان تالاي نامسىز قەبرىلەر يانتاق ۋە يۇلغۇنلار بىلەن ئەمەس، پورەكلەپ ئېچىلغان گۈلدەستىلەر بىلەن پۈركىلىدۇ.

 

5-ئىيۇل 2020- يىلى.

 

قۇرايلى ئۇيغۇر ئۇلۇس

 

ئەزىز ئەيسا ئەلكۈن

 

ئۇلۇس دەيسەن ئۇلۇسۇم،
ئۇيغۇر سەندىن سورۇشۇم.
يوقالسا گەر بۇ مىللەت،
كىم قۇرىدۇ ئۇلۇسۇم؟!

 

ئۇلۇس دەيسەن ئۇلۇسۇم،
قۇرۇق گەپ سۆز قۇرىسۇن،
ئەقىل تاپقاي بۇ مىللەت،
ئۇيغۇر ياشىسۇن ئۆلمىسۇن!

 

ئۇلۇس دەيسەن ئۇلۇسۇم،
ساڭا ئېيتاي چىن سۆزۇم.
قۇرايلى ئۇيغۇر ئۇلۇس،
قىلىپ كۈرەش، بولۇپ ئوم.

 

ئۈمىد گۈللىرى

ئەزىز ئەيسا ئەلكۈن

 

ئەلكۈننىڭ ئۆيى ئالدىدا ھەمىشە ئۇنىڭ غۇربەتلىك دەقىقىلىرىگە ھەمنەپەس بولىدىغان كىچىكنە بىر خاس باغچا بار. تۆت پەسلىنى ئېنىق پەرق ئەتكىلى بولمايدىغان بۇ مېھرى ئىسسىق باغچا، ئانا تەبىئەتنى سۆيىدىغان ئەلكۈننىڭ كۈنلىرىگە ھەر كۈنى ھەمراھ، بولۇپمۇ بۇ ۋابا كۈنلىرىدە تېخىمۇ ئايرىلماس ھەمراھ. ئەلكۈننىڭ «كۈز ھىجران ئەمەس»، «مەن شېئىر يېزىۋاتىمەن»، «قانداق كۈتەي سېنى يېڭى يىل» قاتارلىق يۈزلىگەن گۈزەل لىرىكىلىرى مانا مۇشۇ باغچىنىڭ ئىچىدە، لوندون ئاسمىنىدا پەرۋاز قىلغان ئەرىك قۇشلىرىنىڭ مۇڭلىرىغا، ئۇلارنىڭ كۆك ئاسماندا پەرۋاز قىلغان ھايات مارشىغا ئۆز پىغانلىرىنى، قەلبىدە لاۋا كەبى تېنىمسىز كۆيۈۋاتقان ئاتەشلىرىنى قوشۇپ يېزىپ چىققان ئىدى… 

 

ئەلكۈن – ئۇ، پەلەكنىڭ ئاتا قىلغان ناھەق قىسمىتىنى ھىچ قوبۇل قىلمىغان ۋە قىلـمىدى، ئەكسىچە ناھەق قىسمەتنى ھەقكە ئايلاندۇرۇ ئۇچۇن ناھەق كۈچلەرگە قارشى ئىسيان قىلدى. شۇ رەھىمسىز رېئاللىق كاشكى، ئۇنىڭ گەردىشى ھىجران بالاسىدىن باغرى قان – قان بولغان كۈنلىرى سان – ساناقسىز… 

ئۆمۈر باھارىم

ئەزىز ئەيسا ئەلكۈن

 

Omur_Baharim.mp3

شېئىرنى رابىيە داۋۇت ئوقۇدى

 

سابا چولپىنى تەبەسسۇم ئىچرە كۈلگەندە،
باھارىم ئەللىك پەسلىدىن چېچەك تۆككەندە،
مۇھەببەتكە بۇ ئۆمۈر ھىچ قانماي ئۆتكەندە،
دۇنيا بەندىگە گۈزەلكەن، ئەسلى گۈزەلكەن!

 

بولمىسا ئاشىق، بۇلبۇل گۈل شېخىغا قونماس،
بولمىسا يىگىت چوڭ، ۋىسال ئىمكانى قۇچماس،
گەر بولسا ئەر، قىلغان ئەھدىدىن ئەسلا يانماس،
مېھنەتتىن چىن ئىنسان مەنزىل تامان ئۇزاركەن.

 

يۇلتۇزم كۆز قىسار بولۇپ تۈننىڭ جۇلاسى،
تولۇنئايمۇ بولدى ماڭا ھەمراھ شولىسى،
كۈلۈپ چىقار ھەم قۇياشىم مېھرى – ئاتىشى،
سالمىساڭ يۈگەن، ئۆمۈرۇڭ شۇنداق ئۆتەركەن!

ئىنسانلىق ئۇيغۇرغا ئۆگەي بولسا مەيلىمۇ؟

ئەزىز ئەيسا ئەلكۈن

 

شېئىرنى ئاڭلاش: Insanliq_Uyghurgha_Ogey.mp3

شېئىرنى رابىيە داۋۇت ئوقۇدى

 

زارىم بىلەن ياشىم قان بولۇپ ئاقسا مەيلىمۇ،
قەدرىمنى ئەبگار مەلئۇن يەكسەن قىلسا مەيلىمۇ،
قەيەردە ئېيتىڭچۇ بىز كۈتكەن ئىنسانلىق بۈگۈن،
ئەھلى جاھان بىزنى كۆرۈپ جىم ياتسا مەيلىمۇ؟!

 

ئۇيغۇر جازا لاگېردا ئۆلۇپ كەتسە مەيلىمۇ،
بىر تۇققۇنۇم ئۆزبېگىم بىلمەي يۈرسە مەيلىمۇ،
قازاق-قىرغىز دۆلىتى ھالى نېچۈن پەرۋاسىز،
پايدىغا تۈركىيەم سۈكۈتتە تۇرسا مەيلىمۇ؟

 

ھەر جاننى فاشىستلار قىيناپ خۇن قىلسا مەيلىمۇ،
ئىپپىتى قىزلىرىمىز زەبۇن بولسا مەيلىمۇ،
نارسىدە بالىلار كوچىدا ئانىسىز يىتىم،
بۇ ئىنسانلىق ئۇيغۇرغا ئۆگەي بولسا مەيلىمۇ؟

 

تاغلارغا نىدا

ئەزىز ئەيسا ئەلكۈن

 


شېئ‍ىرنى رابىيەم ئوقۇدى
Taglargha_nida.mp3

 

دانادۇر دانە ئاققىنى قان كۆزدىن ياش،
ساقايماس غەمگە مۇپتىلا بولدى بۇ باش،
تاغلارغا نىدا ۋەتەن سېنى سورايمەن؟!
سۆزلەيدۇ كەچمىش ئاتا پۈتكەن قىياتاش.

 

ئەجەبمۇ مېھرىڭ ئىللىق سېنىڭ ئىسسىق كۆل،
تۆمۈر چوقا ئەكسى بار، تۇرار يالتىراپ.
نەپسىمگە قوشۇلۇپ كېلەر سېنىڭ ھىدىڭ،
نە تاقەت كۆرمەسكە ۋەتەن سېنى شۇتاپ؟!

 

ۋەتىنىم ھالىڭ نەدۇر سېنى بىلمەيمەن،
تەڭرىتاغ گىياھىنى سېغىنىپ پۇرايمەن،
ئاق باش چوقىلىرىڭغا تويماي قارايمەن،
سېنى سۆيگەن بۇلۇتتىن سالام يوللايمەن.

 

بۇ يەردىمۇ ئۆرۈك بار كۇچارغا يەتمەس،
ھاي-ھاي قوغۇن تەمى پەيزىۋاتقا يەتمەس،
لەغمەنمۇ بار لەززىتى قەشقەرگە يەتمەس،
ھەممە بار ئەمما ۋەتىنىم ساڭا يەتمەس…

 

ۋاپادار شاماللار

ئەزىز ئەيسا ئەلكۈن

 


شېئ‍ىرنى رابىيەم ئوقۇدى
Wapadar_shamallar.mp3

 

شاماللار مېنى سۆيەتتى
چۈنكى ئۇلارمۇ ماڭا ئوخشاش
بېشىدىن كۆپ مۇشەققەتلەرنى ئۆتكۈزۇپ
ئۇزاق-ئۇزاق ماكانلاردىن بۇ يەرگە
ئۇچۇپ كېلىشكەن ئىدى.

 

مەن ئۆيۈمنى سېغىنغان
سانسىز غېرىب كېچىلەردە
تونۇش يۇلتۇزلار ماڭا كۆز قىسىشاتتى
چۈنكى ئۇلار بالىلىقىمدىكى
مېنىڭ سەبى ئاسمىنىمنى بىلىشەتتى…

 

مەن ئۇلارنى سانىغان ئىدىم
ئۇلار مەن بىلەن ئوينىغان ئىدى
ئۇلار مەن بىلەن تەڭ چوڭ بولغان ئىدى…

BBC Uzbek: ”ئانام تىرىكمۇ ياكى ئۆلۈكمۇ، بىلمەيمەن“ – ئۇيغۇر فىلىمى

BBC Uzbek May 8, 2019

 

 

”Онам тирикми, ўлик – билмайман“ – Уйғур фильми Хитой лагерларида сақланаётган юз минглаб уйғурлар ҳақида ”Онам тирикми, ўлик – билмайман“ – Уйғур фильми Хитой лагерларида сақланаётган юз минглаб уйғурлар ҳақида Хитой уйғурларнинг маданияти, тили ва динини йўқ қилиш учун уларни мунтазам равишда махсус лагерларга жойлаштирмоқда. Бу каби маълумотни Бирлашган Миллатлар Ташкилоти билан биргаликда қатор матбуот ва ҳуқуқ ташкилотлари, ҳамда Шинжондаги ўз қариндош-уруғлари билан алоқани йўқотган хориждаги уйғурлар тарқатишмоқда. Лондонда яшовчи уйғур ёзувчи Азиз Иса Элкун ҳам камида уч йилдирки онасининг овозини эшита олгани йўқ. ”У тирикми, ўлганми, билмайман. Қўнғироқларим жавобсиз,“ – дейди у. Азиз Иса Элкун айни воқеликни, ҳамда уйғурларга Хитой ҳукумати томонидан бўлаётган босимларни ўзи яратган ”Жавобсиз қўнғироқ“ фильмида акс эттиришга уринган. Азиз Иса Элкуннинг таассуф билан билдиришича, уйғурларга қардош Марказий Осиёдаги давлатлар ҳукуматлари ҳам бу борада жимлар.

ئوسمانجان ساۋۇت شېئىرلىرىنىڭ تىل ئالاھىدىلىكى

ئاپتور: غەيرەت ئابدۇرەھمان ئوزغار

 

(مەزكۇر ماقالە خەلق تورىدا 2015-يىلى 1-ئاينىڭ 8-كۈنى نەشىر قىلىنغان)

شائىر ئوسمانجان ساۋۇت

لىرىك شائىر ئوسمانجان ساۋۇت 1961- يىلى تۇنجى شېئىرىنى ئېلان قىلغاندىن بۇيان، ھەرقايسى گېزىت- ژۇرناللاردا كۆپلىگەن تۈركۈم شېئىرلارنى ۋە تەرجىمە شېئىرلىرىنى يورۇقلۇققا چىقارغاندىن سىرت، «ئالمىدەك يۈرەكتە ئالەمچە سۆيگۈ» (1984- يىلى، مىللەتلەر نەشرىياتى نەشرى)، «تاڭ لىرىكىلىرى» (1989- يىلى، شىنجاڭ خەلق نەشرىياتى نەشرى)، «تەڭرىتاغ شاماللىرى» (1996- يىلى، قەشقەر ئۇيغۇر نەشرىياتى نەشرى)، «تۈن تىۋىشلىرى» (2000- يىلى، شىنجاڭ ياشلار- ئۆسمۈرلەر نەشرىياتى نەشرى)، «تاڭلار بىلەن سۆزلىشىش» (2000- يىلى، شىنجاڭ خەلق نەشرىياتى نەشرى)، »گۈللەر سۆزلەيدۇ» (2007- يىلى يىلى شىنجفڭ خەلق نەشرىياتى)، «زېمىن قەسىدىسى» (2008- يىلى، شىنجاڭ خەلق نەشرىياتى) قاتارلىق شېئىر توپلاملىرىنى نەشر قىلدۇرۇپ، ئۇيغۇر ھازىرقى زامان شېئىرىيىتىنىڭ بايراقدارلىرىدىن بىرىگە ئايلاندى. شائىرنى شائىرلىق ماقامىغا يەتكۈزگىنى ئۇنىڭ شېئىرلىرىنىڭ 1000 پارچىدىن ئاشقان سانى ئەمەس، بەلكى ھەقىقىي شېئىر خۇسۇسىيىتىنى ھازىرلىغان ئەسەرلىرىنىڭ سۈپىتى.
مەن بۇ ماقالەمدە تالانتلىق شائىر، يېتۈك تىل ئۇستىسى ئوسمانجان ساۋۇت شېئىرلىرىنىڭ تىل ئالاھىدىلىكى ھەققىدە بەزى قاراشلىرىمنى ئۇيغۇر تىلىنىڭ تەرەققىيات تارىخى ۋە ئاساسىي قائىدىلىرى نۇقتىسىدىنلا ئوتتۇرىغا قويۇپ ئۆتىمەن